ایران‌اینترنشنال، نزدیک به ۱۵۰۰ پروژه داخلی و خارجی از پروژه‌های ۳۷ شرکت از مجموع ۱۷۰ شرکت جهاد نصر را بررسی کرده است.

برخی از این پروژه‌ها، ابرپروژه‌هایی هستند که هرکدام از ده‌ها پروژه تشکیل شده‌اند و شماری از آن‌ها پروژه‌های امنیتی هستند.

از جمله این پروژه‌ها می‌توان به عملیات ساختمانی نیروگاه اتمی بوشهر، راه‌های دسترسی به سایت اتمی فردو، راه‌های دسترسی معدن اورانیوم ساغند، ساختمان ستادهای بحران، مراکز حساس حکومتی مانند ساختمان‌های قوه قضائیه، داده‌های همراه اول و مرکز آمار اشاره کرد.

کارخانه شمس‌آباد تهران متعلق به مهندسی نوآوران تکساز صنعت (تایکو) از جمله اهداف حملات اسرائیل در آبان ۱۴۰۳ بود. در آن زمان گفته شد این مجموعه در تولید قطعات مورد نیاز پهپاد نقش دارد.

آب

در ابرپروژه‌های حوزه آب و خاک، در مواردی از انتقال آب تا احداث سد و پمپ‌های انتقال آب و تصفیه خانه به جهاد نصر سپرده شده است. برخی از پروژه‌های انتقال آب و احیای اراضی، از جمله پروژه‌های اصلی کشور هستند، مهم‌ترین آنها پروژه احیای اراضی خوزستان و ایلام است که خود ده‌ها زیر پروژه جدید دارد.

کرمی اعتقاد دارد پروژه‌های جهاد نصر، به‌ویژه در حوزه آب و خاک در راستای ایدئولوژی کلان جمهوری‌اسلامی است. این اقلیم‌شناس با تاکید بر این‌که استفاده از عنوان «مافیا» در روایت‌ها، به نوعی «تبرئه» جمهوری‌اسلامی در فاجعه زیست‌محیطی کنونی کشور است، اضافه کرد: «با این‌حال در تقسیم این منافع، گروه‌های سیاسی اصول‌‌گرا و اصلاح‌طلب برای خود حوزه‌های مشخصی تعریف کردند.»

کرمی که سابقه کار در رسانه‌هایی همچون همشهری را دارد، در توضیح این حوزه‌بندی‌ها گفت: «به طور سنتی اموری مانند تجارت در دست جناح راست جمهوری‌اسلامی بود و در حوزه‌های تخصصی نظیر سد و نیروگاه، معمولا جناح چپ یا همان اصلاح‌طلبان حضور داشتند. بهترین نمونه آن هم مپنا است.»

جهاد نصر از طریق شرکت‌های اقماری خود، زیر پروژه‌های جدیدی در ابرپروژه‌ها ایجاد می‌کند. زیر ابرپروژه احیای دشت‌های خوزستان، صدها زیر پروژه تعریف شده است.

تایکو، از زیرمجموعه‌های جهاد نصر، خط تولید کارخانه‌های شکر «خمینی»، امیرکبیر، دعبل خزاعی، میرزا کوچک خان، سلمان فارسی، فارابی و دهخدا را راه‌اندازی کرد که تولیدکنندگان کلیدی شکر کشور هستند.

جهاد نصر خراسان، پیمانکار ساخت  سد و نیروگاه خرسان ۳ است. پروژه احداث کمپ اداری، رفاهی و مسکونی طرح سد این نیروگاه هم به شرکت توسعه منابع آب و انرژی، از شرکت‌های اقماری جهاد نصر هم  سپرده شده است. در سایر پروژه‌های سدسازی نیز این موضوع به چشم می‌خورد.

صنایع پلاستیک جهاد زمزم که در اهواز، ایرانشهر، زنجان، سنندج و مشهد کارخانه تاسیس کرده، تامین کننده اصلی لوله‌های انتقال آب، توزیع آب و گاز و لوله‌های فاضلاب است. سایر شرکت‌های جهاد نصر پروژه‌های آبیاری، زهکشی و انتقال آب را انجام می‌دهند و لوله‌های مورد نیاز را جهاد زمزم تامین می‌کند.

طرح‌های شرکت‌ها و موسسات قرارگاه خاتم نیز با استفاده از لوله‌های همین کارخانه اجرا می‌شود.

مشارکت جهاد نصر، امیرعلی حاجی‌زاده و سپاه پاسداران

قرارگاه خاتم‌الانبیاء یکی از مراکز مشهوری است که همواره نام آن با موضوع مافیای آب گره خورده است. فراتر از موضوع آب، این قرارگاه به عنوان پیمانکاری شناخته می‌شود که در همه حوزه‌ها وارد شده است. این قرارگاه همزمان با آغاز رهبری علی خامنه‌ای در سال ۱۳۶۸، تاسیس شد.

در واقع آغاز رهبری خامنه‌ای و ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، با او دو اتفاق مهم برای سپاه پاسداران مصادف بود. یکی تاسیس قرارگاه سازندگی خاتم و دیگری تاسیس جهاد خودکفایی سپاه، شالوده اصلی ایجاد و توسعه برنامه موشکی جمهوری اسلامی بود.

اما نقش خاتم الانبیاء پیچیده‌تر بود. این قرارگاه در رابطه نزدیکی با جهاد نصر و سایر پیمانکاران، در پروژه‌های عمران شریک بود. امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، که مسئولیت مستقیم توسعه برنامه موشکی جمهوری اسلامی را داشت، مسئول پروژه‌های بزرگ انتقال آب و مترو بود.

سپاه پاسدارن انبارهای موشکی خود را در تونل‌ها تاسیس می‌کند؛ چیزی که آن را «شهر موشکی» می‌نامد. طبیعتا برای توسعه این تاسیسات به حفر تونل نیاز است، همانطور که برای انتقال آب و مترو به حفر تونل نیاز است.

حاجی‌زاده پروژه‌های انتقال آب قم‌رود و گرمسیری را مدیریت کرد. زیرپروژه‌ها و مطالعات پروژه قم‌رود توسط شرکت‌های اقماری جهاد نصر نظیر جاماب انجام شده است.

بخش انتقال آب پروژه گرمسیری نیز توسط حاجی‌زاده مدیریت شده است. زیر پروژه‌های گرمسیری به جهاد نصر سپرده شده است و شرکت اقماری جهاد نصر نظیر پایند آب کوشا و جهاد نصر زمزم، در آن مشارکت داشتند.

حاجی‌زاده مدیریت بخش بزرگی از توسعه متروی تهران که ۱۳ سال تحت نظر محسن هاشمی اداره می‌شد را بر عهده داشت. حاجی‌زاده در همین دوره ماشین‌آلات غول‌پیکر TBM را به بهانه حفر تونل‌های متروی تهران به کشور وارد و تعدادی تکنسین را برای آموزش کار با آن به خارج کشور فرستاد.

ظهور تلاشگران

شرکت تلاشگران اقتصاد پایدار فروردین ۱۳۹۵، اندکی پس از مصوبه‌های مجامع شرکت‌های مجموعه نصر برای واگذاری شرکت‌ها به «ایثارگران» و کارکنان تاسیس شد.

این شرکت اکنون شکل غیردولتی شده همان جهاد نصر سابق است، چرا که تقریبا تمام شرکت‌ها و اموال جهاد نصر به این هلدینگ انتقال یافته است. با این تفاوت که ماهیت آن یک شرکت سهامی خاص، نظیر سایر شرکت‌های بخش‌خصوصی است.

این مجموعه خود را در وب‌سایت رسمی مجموعه‌ای «خصوصی و عاری از محدودیت های دست و پاگیر اداری دولتی» معرفی کرده که «فرماندهان معزز جنگ در راس مجموعه» آن را اداره می‌کنند.

بر اساس اطلاعات وب‌سایت، مجموعه تلاشگران اقتصاد پایدار ۱۱۶ شرکت زیرمجموعه، ۵۵۳۴ دستگاه ماشین‌آلات سنگین و نیمه سنگین و ۱۵۲۱۹ نفر نیروی انسانی در اختیار دارد.

اکنون تقریبا تمام شرکت‌های جهاد نصر زیر مجموعه تلاشگران اقتصاد پایدار به‌شمار می‌رود و آن دسته از شرکت‌ها که مستقیما جزو شرکت‌ها تابعه و وابسته جهاد نصر نیستند، یا از طریق شرکت‌های واسط و مدیران یا از طریق سهامداران خود به این مجموعه متصل می‌شوند.

غلامرضا صحرائیان- در دولت اکبر هاشمی رفسنجانی، از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱ استاندار بوشهر و در دولت دوم او از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۶، استاندار کرمانشاه بود. استانداری او در دولت محمد خاتمی نیز ادامه یافت و در دولت اول اصلاحات از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۰، استاندار فارس و در دولت دوم خاتمی هم قائم مقام حجتی در وزارت کشاورزی بود.

حسین‌علی قریب- از مدیران کهنه‌کار تشکیلات اقتصادی خامنه‌ای است. قریب در سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۸، در زمان تاسیس گروه توسعه ساختمان تدبیر، از اصلی‌ترین مراکز اقتصادی «ستاد اجرائی فرمان امام»، رییس هیات مدیره بود و در سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵، عضو هیات مدیره بنیاد علوی، تحت نظر رهبر جمهوری‌اسلامی بود. 

عضویت در شماری دیگر ازشرکت‌های اقماری مرتبط با ستاد اجرایی از جمله سوابق اوست.

قریب که در دهه ۶۰، عضو هیات مدیره باشگاه استقلال بود، در دهه ۸۰ نیز با نظر سازمان تامین اجتماعی به عنوان مدیر باشگاه منصوب شد و هم اکنون نیز عضو هیات مدیره شرکت سرمایه‌گذاری تامین، از شرکت‌های مادر اصلی شستا است. او از مدیران شرکت‌های اقماری جهاد نصر هم به شمار می‌رود.

ابوالفضل حسن بیگی- در جنگ ۸ ساله، فرماندهی قرارگاه مهندسی رزمی «حمزه سیدالشهداء» سپاه را بر عهده داشت. حسن بیگی  در دوره‌های سوم، چهارم و دهم، در مجلس شورای اسلامی به عنوان نایب رئیس دوم کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی حضور داشت.

داوود دانش‌جعفری- وزیر اقتصاد در دولت اول محمود احمدی‌نژاد  در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۷ و مشاور عالی او در دور دوم ریاست جمهوری است. او پس از مدتی به منتقد احمدی‌نژاد تبدیل شد.

دانش‌جعفری از سال ۱۳۸۵، با حکم خامنه‌ای به عنوان عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد و پس از آن به عنوان دبیر کمیسیون اقتصاد کلان مجمع تعیین شد. حضور او به عنوان بازرس مجموعه تلاشگران اقتصاد پایدار، نشان دهنده اهمیت این مجموعه برای جمهوری‌اسلامی است.

سعید مرجوی- که از آذر ۱۴۰۱ به عنوان بازرس وارد مجموعه شد، مانند صحرائیان به جریان اصلاح‌طلب نزدیک است. او یکی از سه پیمانکار نفتی نزدیک به بیژن نامدار زنگنه، اولین وزیر جهاد سازندگی در دولت میرحسین موسوی، وزیر نیرو در دولت‌های موسوی و هاشمی رفسنجانی و وزیر نفت در دولت‌های خاتمی و روحانی است.

او پس از انقلاب ۵۷، از آمریکا به ایران بازگشت و در دوران مسئولیت زنگنه در وزارت جهاد سازندگی همزمان با جنگ ایران و عراق، به عنوان جهادگر فعال بود.

مرجوی از موسسین شرکت فرآب و اولین مدیر شرکت مپنا به‌شمار می‌رود که هر دو از شرکت‌های کلیدی در بخش‌ها آب و نیروگاه هستند.

یدالله شمایلی- بانفوذترین مدیر در مجموعه تلاشگران اقتصاد پایدار، شمایلی است. او نه تنها در این مجموعه، بلکه به طور کلی، در مجموعه جهاد نصر، از گذشته تاکنون سمت‌های کلیدی داشته است.

او که در دوران جنگ ایران و عراق فرمانده قرارگاه کربلا بود، چهره‌ای نسبتا رسانه‌ای است که حجتی در سال ۱۳۹۸، در جریان «گردهمایی فرماندهان جنگ جهاد» از او به عنوان چهره ماندگار تقدیر کرد.

شمایلی که از اولین انتصاب‌های حجتی در شهریور ۱۳۹۲ بود از سوی حجتی به‌عنوان مجری طرح تامین آب عرصه‌های بحرانی ریزگردهای استان خوزستان نیز منصوب شد. ردپای شمایلی در اکثر شرکت‌های مادر مجموعه جهاد نصر به چشم می‌خورد.

مهدی گُلی- عضو موسس تلاشگران اقتصاد پایدار، که در سه هیات مدیره آن حضور داشته است. او نیز مانند شمایلی، از جمله اولین انتصاب‌های حجتی بود و در آبان ۱۳۹۲، او را به عنوان مشاور وزیر جهاد کشاورزی در امور ایثارگران منصوب کرد.

عبدالرضا عمید، عضو حقیقی هیات مدیره شرکت پارسایان انصار معین ری و متولی ایجاد منطقه ویژه اقتصادی ری، فریدون کیانی‌فر فرمانده گردان مهندسی پشتیبانی جهاد کرمانشاه در دوران جنگ ایران و عراق و عضو هیات مدیره شرکت های اقماری جهاد نصر و علیرضا حقیقی، نیز از مدیران نسل جدید جهاد نصر و رئیس هیات مدیره شرکت کلیدی مهندسی آب و خاک است.

جلال سبحانی که اکنون نایب رئیس هیات مدیره شرکت است، از اردیبهشت ۱۴۰۴، به سمت ریاست هیات مدیره شرکت راه‌آهن جمهوری‌اسلامی ایران (رجا) زیر مجموعه وزارت راه و شهرسازی منصوب شده است.

غلامعلی فروغی نیز عضو منصوب هیات مدیره صندوق ملی محیط زیست در دوران ریاست کلانتری در سازمان حفاظت از محیط زیست در دولت روحانی بود.

جوادی، با اشاره به این شیوه از انتصاب‌ها به ایران اینترنشنال گفت مجموعه جهاد نصر از نمونه‌هایی است که به خوبی نشان می‌دهد در جمهوری اسلامی، در جایی که «منافع اقتصادی ناشی از رانت» در میان است، هیچ تفاوتی بین دو گروه اصولگرا و اصلاح‌طلب وجود ندارد و این دو گروه تنها در دوره‌‍‌هایی با یکدیگر به رقابت می‌پردازند تا سهم بیشتری در منافع کشور داشته باشند.